نیروهای مسلح مردمی و ضرورت بازخوانی یک واقعه تاریخی در دوران مشروطه

حوادث تیراندازی و کشتار دسته جمعی در اماکن عمومی آمریکا با تمام فاجعه بار بودن آن به طور مستقیم  ربطی ایران ندارد اما می توان از آن گریزی به تاریخ کشور خودمان زد و سعی کرد یک بخش از تاریخ معاصرمان را مورد بازخوانی قرار داد. 

در آمریکا بنا بر اصل دوم متمم قانون اساسی ایالات متحده تشکیل گروه های شبه نظامی آزاد است و به طبع آن حمل،خرید، فروش ونگهداری سلاح های گرم نیز جز آزادی های قانونی محسوب می شود.

متمم دوم 1791 (1170 خورشیدی) 
«داشتن یک نیروی منظم شبه نظامی مردمی که برای امنیت یک کشور آزاد ضروری باشد و حق مردم برای حمل و نگهداری اسلحه محترم شمرده می‌شود.»

 این متمم بخشی از ده متمم ابتدایی قانون اساسی است که به منشور حقوق نیز معروف شده و به نوعی آزادی های بنیادین این کشور تضمین می کند از جمله آزادی بیان و اصل برائت و امثالهم. لذا می توان تصور کرد که اصل دوم متمم در چه جایگاه و اهمیتی برای نویسندگان قانون اساسی این کشور قرار داشته است. به عبارت دیگر برای پدران بنیان گذار آمریکا کنترل دولت مرکزی و چگونگی تنظیم روابط بین دولت های مرکزی و ایالتی و مردم و حفاظت از آزادی های فردی و اجتماعی از دغدغه های اصلی بود. آنان با به رسمیت شناختن حق تشکیل گروه های شبه نظامی و حمل سلاح گرم عملا حق خروج از نظام را برای مردم و مقاومت مسلحانه در برابر هرگونه رفتار خارج از قانون دولت مرکزی باز گذاشتند و با این حق مانع از تعدی دولت مرکزی و حتی ایالتی به آزادی فردی و جمعی مردم شدند. می شود تصور کرد که امروزه ابزارهای متعددی برای کنترل قدرت دولت وجود دارد و همچنین با پیشرفت تکنولوژی و تسلیحات، توانمندی دولت مرکزی قابل قیاس با گروه شبه نظامی نیست که این گروه ها حتی روی کاغذ توان مقابله داشته باشند و سوال هایی از این دست که کارایی این اصل را مورد تردید جدی قرار می دهد. 

اما این مسئله چگونه به تاریخ ما مربوط می شود. باید توضیح داد که تا پیش از مشروطه حمل سلاح آزاد بود و به قول گیلانی ها «تفنگچی» بودن علاوه بر اینکه یک شغل محسوب می شد یک حق هم بود. در شریعت اسلام هم حمل، فروش ، خرید و نگهداری سلاح کاملا آزاد و حلال است و مومنان در برخی از روایت به این امر توصیه نیز شده اند و تنها با اجتهاد در فقه و صدور احکام ثانویه این حکم شریعی مورد بازنگری قرار گرفت و سلطه دولت بر سلاح مورد تایید قرار گرفت و حق انحصاری به آن داده شد. 

سقوط مشرطه اول و به توپ بسته شدن مجلس شورای ملی و برقراری استبداد صغیر باعث قیام ملی در ایران گشت. مشروطه در تهران شکست خورد اما این نیروهای مسلح مردمی بودند که در رشت، تبریز و اصفهان با مقاومت در برابر نیروهای دولت استبدادی، دولت یک ساله محمد علی شاهی را سرنگون کردند و مشروطه دوم را برقرار کردند. تا این مرحله نیروهای مسلح مردمی در انجمن ها و گروه های مختلف همچنان سلاح های خود را حفظ کردند و بسیاری نیز در تهران مستقر شدند. اما در فروردین 1289 تنها نه ماه پس از سقوط استبداد صغیر، مجلس شورای ملی قانون «منع حمل اسلحه» را تصویب کرد و متعاقب آن یکی از تلخ ترین و خون بار ترین حوادثه مشروطه، موسوم به واقعه «پارک اتابک» روی داد. نیروهای دولت مشروطه به صورت مسلحانه سعی در خلع سلاح فدائیان و مجاهدین مشروطه چی به رهبری ستار خان داشتند و او نیز که با خلع سلاح مخالف بود مقاومت کرده و در طی مقاومت بیش از سیصد مجاهد کشته شده و خود سردارملی مجروح و خانه نشین شد و نهایتا به دلیل عوارض آن به شهادت رسید. 

دولت مرکزی مقتدر، ارتش ملی، برقراری امنیت در کشور و حاکمیت قانون و امثالهم از اهداف مشروطه بود. می توان تصور کرد که ناامنی ها و هرج و مرج ها و شرایط ملوک الطوایفی پیش و پس از برقراری مشروطه و به ویژه ترورهای کوری که که در دوران مشروطه اتفاق افتاد اصلی ترین دلیل دولت مشروطه برای تصویب و اجرای قانون خلع سلاح و ممنوعیت حمل آن بود اما آیا این تمام مسئله است؟ آیا نمی شود تصور کرد که پدران بنیان گذار مشروطیت در ایران باید این آینده نگری را می داشتند که ابزاری برای کنترل قدرت دولت مرکزی پیدا کنند ؟ دولتی که چند سال بعد از آن، به بزرگترین دشمن بخشی از آرمان های مشروطه تبدیل شد و با بسط استبداد بساط مشروطه خواهی را در کشور تعطیل کرد. 

مسلما عوامل و شرایط سیاسی،فکری، فرهنگی، دینی،اقتصادی، جغرافیایی ، تاریخی و... ایران و ایالات متحده تفاوت های بنیادین و اساسی دارد اما اینها نافی این نیست که ما  درایت و آینده نگری پدران بنیانگذار آمریکا را ستایش نکنیم که با بنیان گذاری اصولی قدرتمند و قوی و کارآمد علاوه بر حال کشور به آینده آن نیز فکر می کردند و برای نسل های بعد از خود نیز می اندیشیدند و سعادت آنان را نیز مد نظر قرار می دادند.

س.ا.کوهزاد